 Manda Yuva Yapmış Söğüt Dalına'mı
Artık Manda yuva yapmış söğüt dalına diye baÅŸlayan türküyü bu ne manasız ÅŸey diye küçümseyemezsiniz. Çünkü ıTÃœ Türk MüziÄŸi Devlet Konservatuarı’ndan Kastamonulu bir akademisyen anlamsızlığıyla bilinen yöre türküsünü makale konusu yaptı. Türkünün saçma deÄŸil, sadece bilgisizlik kurbanı olduÄŸunu ortaya koyan ırfan Kurt, doÄŸru anlaşılabilmesi için yöresel özelliklerin bilinmesi gerektiÄŸini söylüyor.
Türküler eleştirilmek istendiğinde hep bu örnek dile dolanmıştır. Eğer yöresel kültür, dil, türkünün ne amaçla yapıldığı, neyi anlattığı bilinse eleştirenler herhalde başlarını öne eğerdi.
Sanatçı ve öğretim görevlisi Kurt’un makalesi ıstanbul Uluslararası Müzikte Temsil Sempozyumu’nda bildiri olarak sunuldu. Tiridine Bandım hem gençler hem de yaÅŸlılar tarafından son derece iyi biliniyor. Kastamonuluların gururu olan türkü efsanevi sanatçı Zehra Bilir’le ulusal bir marka haline geldi. Genç kuÅŸaktan Belkıs Akkale ve Kubat gibi ÅŸarkıcılar da seslendirdi.
Son olarak ODTÃœ-THBT Fosiller Halk MüziÄŸi Korosu, ış Sanat’ta gerçekleÅŸtirdiÄŸi konser projesine bu türkünün ismini verdi. Kendine tiridinebandim.com adresini alan bir Kastamonu sitesi isteyene türküyü günün her saati online dinletiyor.
5 SORUDA MANDA YUVA YAPMIş SÖğÜT DALINA TÜRKÜSÜ
Kastamonu’da mandalar söğütlere tırmanır mı?
- Hayır. Yöredeki mandaların yurdun diğer bölgelerindekilerden farkı yoktur. Türkünün derlendiği Tosya, bilindiği gibi pirinci ile ünlüdür. Çeltik tarlalarının sürülmesinde kullanılan manda, yaz sıcağında serinlemek için az kıllı olan derisini çamura bular. Bunun için de göletlerin kenarlarında bulunan ve dalları da suyun içine kadar uzanan salkım söğütlerin gölgesine yatar. ışte mandanın söğüt dalına yuva yapması budur.
Yöredeki sinekler manda yavrusu kapacak kadar büyük mü?
— Kastamonu’da ne manda yavruları normalden küçük, ne de sinekler manda kapacak kadar büyüktür. Yavrusunu sinek kapması yavrunun sinek tarafından ısırılmasıdır. Çünkü yörede kapmak sözcüğü tıpkı köpek kapar" der gibi, alıp götürmek deÄŸil, ısırmak anlamı taşıyor.
Öküz nasıl torbadan düşüyor? Hatta oraya nasıl girmiş?
—Yörede öküzler bir yerden diÄŸer yere götürülürken hayvan ekinlere zarar vermesin diye boynuna yem torbası takılır. Böylece hayvan yolda yemlenirken zamandan da tasarruf edilmiÅŸ olur. Öküzüm torbadan düştü, yem torbasının boynundan çıkması, yani hayvanın yemeden kesilmesi anlamına geliyor.
Minareden uçan müezzinin Hezarfen’le bir ilgisi var mı?
—Bu deyiÅŸ halk kültürüyle ilgilenenlerin kolay tahmin edebileceÄŸi bir ÅŸey. Müezzinin ezan okurken minareden uçması Hezarfen Çelebi gibi gökte süzülmesi deÄŸil; erenlere karışması, ermesi anlamına geliyor.
Manda söğüt gölgesine yatmış, yavrusunu sinek ısırmış, öküzün iştahı yok, müezzin de ermiş. E yani?
-Bu türkü ozanların bey aleyhine söz söylemelerinin yasaklandığı bir ortamda doğuyor. Ozana bir eğlencede türkü söyleme emrivakisi yapılmış, önüne de kuru ekmeklerden oluşan yemek (tirit) konmuş. Ozan yapılan haksızlığı, ince zekâsı ve hiciv yeteneğiyle dile getirmiş.
TÜRKÜNÜN SÖZLERı
Manda yuva yapmış söğüt dalına- Aman aman
Yavrusunu sinek kapmış gördün mü, amanın yandım.
Amanın amanın amanın yandım
Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verdim aldım
Sabahleyin erken çifte giderken - Aman aman
Öküzüm torbadan düştü gördün mü, amanın yandım
Amanın amanın amanın yandım Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verdim aldım
Sabah ezanını okurken - Aman aman
Müezzin minareden uçtu gördün mü, amanın yandım
Amanın amanın amanın yandım
(Bu türkü TRT repertuarına Aşağıdan gelir Türkmen koyunu / Selviye
benzettim yârin boyunu dizelerinin ilavesi ile girdi) |
